Rozwód bez orzekania o winie – wszystko, co warto wiedzieć
Moi Klienci bardzo często zadają mi pytanie, czy możliwe jest przeprowadzenie sprawy rozwodowej bez angażowania się w żmudne i bolesne udowadnianie, kto ponosi winę za rozpad małżeństwa. Takie wątpliwości pojawiają się szczególnie wówczas, gdy małżonkowie doszli do zgodnego wniosku, że ich związek dobiegł końca i chcą zakończyć go jak najmniej konfliktowo – z poszanowaniem godności obu stron, a przede wszystkim z myślą o dobrostanie wspólnych dzieci. Kiedy możliwy jest rozwód bez orzekania o winie? Jakie są jego skutki prawne, w szczególności w zakresie alimentów? Co zrobić, gdy jedno z małżonków zmienia zdanie w toku postępowania? Na te i inne pytania znajdziecie Państwo odpowiedzi w niniejszym wpisie. Zapraszam do lektury.
Czym jest rozwód bez orzekania o winie?
Rozwód bez orzekania o winie jest potocznie nazywany rozwodem za porozumieniem stron. Polega on na tym, że sąd nie bada, czy i kto ponosi winę za rozpad związku, a jedynie skupia się na ustaleniu, czy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia.
Zgodnie z art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRiO), sąd, wydając wyrok rozwodowy, rozstrzyga również kwestię winy w rozkładzie pożycia małżeńskiego. Może zatem stwierdzić wyłączną winę jednego z małżonków albo orzec winę obojga małżonków. Natomiast art. 57 § 2 KRiO przewiduje możliwość, aby na zgodny wniosek stron sąd odstąpił od orzekania o winie. W takiej sytuacji rozwód wywołuje skutki prawne analogiczne do tych, jakie wystąpiłyby przy braku winy obojga małżonków.
Warto wiedzieć, że ten tryb postępowania cieszy się bardzo dużą popularnością. Według danych GUS w Polsce około 75-80 proc. rozwodów każdego roku kończy się bez orzekania o winie, na zgodne żądanie stron.
Kiedy możliwy jest rozwód bez orzekania o winie?
Warunek jest jeden, lecz bezwzględny. Aby uzyskać rozwód bez orzekania o winie, współmałżonek musi wyrazić na to zgodę. Bez zgody obojga małżonków sąd nie orzeknie rozwodu bez orzekania o winie i będzie musiał tę winę w wyroku rozwodowym ustalić.
Rozwód bez orzekania o winie jest możliwy, jeśli małżonkowie zgodnie wnoszą o zaniechanie orzekania o winie. Natomiast jeśli chociaż jeden z małżonków, albo obaj, domagają się orzeczenia winy w rozwodzie, sąd jest związany ich stanowiskiem.
Istotne jest również, że zgoda na taki tryb postępowania nie jest decyzją ostateczną i nieodwołalną. Zgodę na rozwód bez orzekania o winie można wycofać podczas trwania rozprawy rozwodowej, ale także po ogłoszeniu wyroku, lecz przed uprawomocnieniem się decyzji sądu. Zgoda taka nie dotyczy tylko momentu składania pozwu, ale także całego postępowania rozwodowego.
Przebieg postępowania i czas trwania sprawy
Jedną z największych zalet tego trybu jest szybkość postępowania. Dużą zaletą rozwodu bez orzekania o winie jest fakt, że można go uzyskać szybko. Często ta postać rozwodu zamyka się na jednej rozprawie sądowej.
Rozprawa rozwodowa bez orzekania o winie jest zazwyczaj krótka i spokojna. W przypadku braku sporów co do alimentów, dzieci czy majątku, orzeczenie rozwodu może zapaść już na pierwszym posiedzeniu. Czas oczekiwania na rozprawę zależy od obłożenia sądu, ale najczęściej wynosi od kilku tygodni do trzech miesięcy. Sąd obligatoryjnie przesłuchuje oboje małżonków, aby potwierdzić, że doszło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego.
Jeżeli małżonkowie posiadają wspólne małoletnie dzieci, sąd zdecyduje także, jak po rozwodzie będzie wyglądało ich życie.
Skutki prawne rozwodu bez orzekania o winie
Do najistotniejszych następstw rozwodu należą: definitywne ustanie związku małżeńskiego, które po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego otwiera drogę do ponownego zawarcia związku, wygaśnięcie ustawowej wspólności majątkowej, możliwość powrotu do nazwiska sprzed ślubu, a także odsunięcie byłego małżonka od dziedziczenia ustawowego.
Nie bez znaczenia są również praktyczne korzyści wyboru tego trybu postępowania. Brak rozstrzygania o winie w procesie rozwodowym z jednej strony ułatwia i przyspiesza postępowanie rozwodowe, z drugiej jednak rodzi określone skutki prawne, zwłaszcza w sferze alimentacyjnej.
Alimenty po rozwodzie bez orzekania o winie
Jest to kwestia, która budzi wśród Klientów najwięcej pytań i nieporozumień.
Należy pamiętać, że zarówno rozwód bez orzekania o winie, jak i rozwód z orzekaniem o winie nie ma żadnego wpływu na alimenty dla małoletnich dzieci. Przy obu rodzajach rozwodu zasady alimentacji małoletnich dzieci są takie same.
Inaczej wygląda natomiast kwestia ewentualnych alimentów między byłymi małżonkami. Zgodnie z art. 60 § 1 KRiO, w przypadku rozwodu bez winy małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać alimentów od drugiego małżonka rozwiedzionego. Oznacza to, że w przypadku rozwodu bez orzekania o winie, współmałżonek może żądać od drugiego z małżonków alimentów wyłącznie w sytuacji, gdy znajdzie się w niedostatku, czyli w szczególnie trudnej sytuacji materialnej.
Niedostatek to szczególnie trudna sytuacja materialna. W niedostatku jest osoba, która nie jest w stanie za pomocą własnych sił zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych. Niedostatek musi być niezawiniony, wywołany np. przez chorobę uniemożliwiającą pracę zawodową.
Warto porównać ten zakres z rozwodem z orzekaniem o winie. W przypadku rozwodu z orzekaniem o winie alimenty mogą być przyznane nawet bez niedostatku – wystarczy istotne pogorszenie sytuacji majątkowej małżonka niewinnego. Rozwód bez orzekania o winie wyklucza taką możliwość, co warto uwzględnić, rozważając formę rozwodu.
Obowiązek alimentacyjny w tym trybie jest ponadto ograniczony w czasie. Zgodnie z art. 60 § 3 KRiO, w przypadku orzeczenia rozwodu bez orzekania o winie, obowiązek alimentacyjny jest ograniczony w czasie i wygasa z upływem 5 lat od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Istnieje jednak możliwość przedłużenia tego terminu. Sąd może wydłużyć powyższy pięcioletni termin, ale tylko ze względu na wyjątkowe okoliczności.
Na zasadach ogólnych obowiązek dostarczania środków utrzymania na rzecz byłego małżonka wygasa wraz z zawarciem przez tego małżonka nowego małżeństwa.
Planowane zmiany w prawie – co warto wiedzieć?
Na marginesie warto odnotować, że temat orzekania o winie w sprawach rozwodowych jest aktualnie przedmiotem gruntownych prac legislacyjnych. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego, działająca przy Ministrze Sprawiedliwości, w dniu 23 czerwca 2025 r. przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw, który zakłada eliminację orzekania o winie rozkładu pożycia w postępowaniach sądowych w sprawach o rozwód i separację.
Likwidacja obowiązku orzekania o winie ma przyczynić się także do odciążenia sądów poprzez zmniejszenie liczby dowodów, świadków i przesłuchań, co powinno skrócić czas trwania postępowań. Według Komisji zmiana może również ograniczyć wykorzystywanie żądania orzekania o winie w negocjacjach rozwodowych.
Na chwilę obecną projekt nie stał się jednak obowiązującym prawem, a zatem opisane powyżej zasady pozostają w pełni aktualne. O zmianach legislacyjnych będę na bieżąco informować na niniejszym blogu.
Podsumowanie
Rozwód bez orzekania o winie jest dostępny wyłącznie wówczas, gdy oboje małżonkowie zgodnie złożą stosowny wniosek – w pozwie lub najpóźniej na rozprawie. Tryb ten pozwala przeprowadzić postępowanie szybciej, taniej i mniej konfliktowo niż klasyczny rozwód z ustalaniem winy. Jego wybór niesie jednak określone konsekwencje w zakresie alimentów między byłymi małżonkami – możliwość ich dochodzenia jest ograniczona wyłącznie do sytuacji niedostatku oraz do okresu pięciu lat od uprawomocnienia się wyroku. Decyzja o wyborze trybu postępowania powinna być zatem poprzedzona rzetelną analizą indywidualnej sytuacji każdego z małżonków. Jeżeli nie czujecie się Państwo na siłach, aby samodzielnie podjąć tę decyzję i szukacie wsparcia doświadczonego adwokata – zapraszam do nawiązania kontaktu.
Niniejszy wpis nie stanowi porady prawnej w rozumieniu przepisów ustawy Prawo o adwokaturze. Jeżeli znajdujecie się Państwo w podobnej sytuacji i chcecie uzyskać wsparcie prawne – zapraszam do nawiązania kontaktu. Przyjrzę się Państwa sprawie i zaproponuję odpowiednią strategię działania.
